Czy obywatel musi się ujawniać, by pytać urząd? RPO walczy by prawo do informacji publicznej działało również dla anonimowych wniosków

Rzecznik Praw Obywatelskich skierował do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną w sprawie, która może mieć istotne znaczenie dla praktyki dostępu do informacji publicznej w Polsce. Chodzi o dopuszczalność anonimowych wniosków składanych przez obywateli do organów administracji. RPO zakwestionował wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 sierpnia 2025 roku, który uznał, że brak ujawnienia tożsamości wnioskodawcy pozwala organowi pozostawić sprawę bez rozpoznania.

Spór rozpoczął się od anonimowego wniosku o udostępnienie informacji publicznej, który trafił do Głównego Inspektora Transportu Drogowego. Wnioskodawca pytał o funkcjonowanie konkretnego fotoradaru. Organ uznał jednak, że anonimowy wniosek nie spełnia wymogów formalnych ustawy i nie rodzi obowiązku udzielenia informacji. Skarga na bezczynność została oddalona przez sąd pierwszej instancji, który przychylił się do stanowiska urzędu.

Rzecznik Praw Obywatelskich nie zgadza się z taką interpretacją. W skardze kasacyjnej wskazano, że ustawa o dostępie do informacji publicznej nie przewiduje obowiązku podawania imienia i nazwiska ani innych danych pozwalających na identyfikację wnioskodawcy. W ocenie RPO sąd w Warszawie stworzył pozaustawowy wymóg, który w praktyce ogranicza konstytucyjne prawo dostępu do informacji publicznej oraz narusza prawo do prywatności.

Rzecznik podkreśla, że prawo do informacji ma charakter powszechny i przysługuje każdemu, bez konieczności wykazywania interesu prawnego czy faktycznego. Tymczasem uzależnienie jego realizacji od ujawnienia tożsamości wnioskodawcy wprowadza dodatkową barierę, której ustawodawca nigdy nie przewidział. W skardze zarzucono także, że sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na ogólnych rozważaniach dotyczących zagrożeń komunikacji elektronicznej, zamiast na obowiązujących przepisach prawa.

Zdaniem RPO takie podejście ignoruje utrwaloną i dominującą linię orzeczniczą sądów administracyjnych, która przez lata dopuszczała anonimowe wnioski o informację publiczną, zwłaszcza składane drogą elektroniczną. Rzecznik wskazał również, że w praktyce organy i tak nie mają realnych narzędzi do weryfikowania, czy podane przez wnioskodawcę dane osobowe są prawdziwe, co dodatkowo podważa sens narzucania takiego obowiązku.

W skardze zwrócono uwagę na społeczne konsekwencje przyjęcia stanowiska zaprezentowanego przez WSA. Możliwość składania anonimowych wniosków ma szczególne znaczenie dla osób, które obawiają się negatywnych konsekwencji ujawnienia swojej tożsamości. Dotyczy to między innymi aktywistów, dziennikarzy śledczych na wczesnym etapie zbierania materiałów, sygnalistów, a także osób osadzonych, które kierują wnioski do administracji zakładów karnych. Odebranie im prawa do anonimowości mogłoby w praktyce zniechęcać do korzystania z jednego z podstawowych mechanizmów kontroli władzy publicznej.

Stanowisko Rzecznika zostało poparte przez organizację społeczną Sieć Obywatelska Watchdog Polska, która w toku postępowania wskazała na podobne doświadczenia związane z odrzucaniem anonimowych wniosków przez organy administracji. Sprawa jest obecnie rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny i może przesądzić o tym, czy anonimowość w dostępie do informacji publicznej pozostanie realnym prawem, czy stanie się jedynie teoretyczną deklaracją.