RPO punktuje program Województwa Małopolskiego „Pociąg do Kariery”. Zamiast wyrównywać szanse, uprzywilejowuje kobiety

Rzecznik Praw Obywatelskich interweniuje w sprawie zasad przyznawania wsparcia w Małopolsce. W wystąpieniu skierowanym do marszałka województwa wskazuje, że część zapisów programu Fundusze Europejskie dla Małopolski 2021–2027 może naruszać konstytucyjną zasadę równości oraz zakaz dyskryminacji.

Sprawa dotyczy m.in. projektu „Małopolski Pociąg do Kariery - sezon I”, który stał się przedmiotem skarg kierowanych do RPO. Ich autorzy zwracają uwagę na uprzywilejowanie kobiet z niskim poziomem wykształcenia, przy jednoczesnym pominięciu mężczyzn znajdujących się w porównywalnej sytuacji edukacyjnej i zawodowej.

W praktyce oznacza to, że o wsparcie łatwiej mogą ubiegać się kobiety spełniające określone kryteria, podczas gdy mężczyźni z takim samym poziomem wykształcenia zostali wyłączeni z preferencji.

Rzecznik nie kwestionuje samej idei tzw. uprzywilejowania wyrównawczego. Podkreśla jednak, że tego typu mechanizmy muszą być stosowane w sposób ściśle uzasadniony, oparty na realnych danych i ograniczony w czasie. W przeciwnym razie zamiast wyrównywać szanse, mogą prowadzić do powstawania nowych nierówności.

W ocenie RPO w analizowanym przypadku zabrakło kluczowych elementów. Dokumentacja projektu nie potwierdza istnienia rzeczywistej nierówności, która uzasadniałaby tak szerokie preferencje dla jednej grupy. Co więcej, dostępne dane wskazują, że sytuacja kobiet w obszarze edukacji nie jest gorsza niż mężczyzn, a w wielu przypadkach bywa nawet korzystniejsza.

Rzecznik zwraca również uwagę na brak precyzyjnego powiązania zastosowanego mechanizmu z konkretnym problemem społecznym. Preferencją objęto wszystkie kobiety spełniające określone kryterium wykształcenia, bez analizy ich indywidualnej sytuacji. Jednocześnie pominięto mężczyzn, którzy mogą znajdować się w równie trudnym położeniu.

Kolejnym zarzutem jest brak analizy alternatywnych rozwiązań. W ocenie RPO nie wykazano, że cel programu nie mógłby zostać osiągnięty przy użyciu mniej restrykcyjnych narzędzi, które nie wykluczałyby części potencjalnych beneficjentów. Nie przeanalizowano też ryzyka marginalizacji osób pominiętych w systemie wsparcia.

Szczególnie istotny jest również brak mechanizmów monitorowania skutków wprowadzonych preferencji. Uprzywilejowanie wyrównawcze powinno być poddawane bieżącej ocenie, tak aby można było stwierdzić, czy nadal istnieją przesłanki jego stosowania. W przeciwnym razie środek tymczasowy może przekształcić się w trwały model faworyzowania jednej grupy.

W efekcie, jak wskazuje Rzecznik, rozwiązanie, które miało służyć wyrównywaniu szans, doprowadziło do pogorszenia sytuacji innej grupy. Mężczyźni o niskich kwalifikacjach, którzy również mogą mieć utrudniony dostęp do edukacji i rynku pracy, zostali wyłączeni z preferencji wyłącznie ze względu na płeć. Tym samym powstała nowa nierówność w dostępie do środków publicznych finansowanych z funduszy krajowych i unijnych.

Wystąpienie RPO ma skłonić władze województwa do ponownej analizy przyjętych rozwiązań i ich dostosowania do standardów równości oraz niedyskryminacji.