Komornicy odmawiają akt RPO. Spór trafia do ministra sprawiedliwości

Komornicy sądowi coraz częściej odmawiają Rzecznikowi Praw Obywatelskich dostępu do akt postępowań egzekucyjnych oraz informacji o prowadzonych sprawach. Biuro RPO alarmuje, że problem przybiera już charakter systemowy i może prowadzić do ograniczenia konstytucyjnych praw obywateli. W związku z narastającym konfliktem Zastępca RPO Stanisław Trociuk wystąpił do ministra sprawiedliwości Waldemara Żurka o pilną zmianę przepisów.

Rzecznik podkreśla, że do jego biura regularnie trafiają skargi od osób objętych egzekucjami komorniczymi. Obywatele oczekują analizy działań komorników, sprawdzenia legalności prowadzonych czynności oraz interwencji w sytuacjach naruszenia praw uczestników postępowań. Aby jednak skutecznie zbadać sprawę, RPO musi mieć dostęp do akt egzekucyjnych i bieżących informacji o postępowaniu.

Komornicy zasłaniają się tajemnicą zawodową

Problem polega na tym, że coraz więcej kancelarii komorniczych odmawia przekazania dokumentów. Komornicy powołują się przy tym na przepisy ustawy o komornikach sądowych, które nakładają na nich obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej. W praktyce oznacza to, że RPO otrzymuje odpowiedzi, iż akta mogą zostać udostępnione dopiero po zwolnieniu komornika z tajemnicy przez prezesa sądu rejonowego.

Stanowisko komorników stoi jednak w sprzeczności z interpretacją Biura RPO. Rzecznik wskazuje, że postępowanie egzekucyjne jest częścią postępowania sądowego, a więc ma prawo żądać dokumentów na podstawie ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich. W piśmie do ministra podkreślono również, że komornicy wykonują zadania państwa i sprawują władzę publiczną, dlatego powinni podlegać kontroli ze strony konstytucyjnego organu ochrony praw obywatelskich.

RPO: czas działa na niekorzyść obywateli

Biuro Rzecznika alarmuje, że przeciągające się procedury mają bardzo konkretne konsekwencje dla obywateli. W postępowaniach egzekucyjnych kluczową rolę odgrywa czas. Zanim RPO uzyska dokumenty, często dochodzi już do wyegzekwowania należności lub nieodwracalnych skutków prawnych, takich jak sprzedaż nieruchomości i przysądzenie jej własności nowemu nabywcy.

W efekcie Rzecznik ma coraz mniejsze możliwości skutecznej interwencji. Jak wskazano w wystąpieniu, brak dostępu do informacji utrudnia nawet składanie wniosków o wstrzymanie wykonania orzeczeń przy skargach nadzwyczajnych kierowanych do Sądu Najwyższego. To z kolei bezpośrednio pogarsza sytuację procesową obywateli.

Sądy również podzielone

Jeszcze kilka lat temu RPO próbował rozwiązywać problem poprzez interwencje u prezesów sądów rejonowych nadzorujących komorników. W wielu przypadkach po takiej interwencji akta były jednak przekazywane. Obecnie coraz więcej prezesów sądów odmawia wydawania poleceń komornikom, tłumacząc to brakiem odpowiednich kompetencji i podstaw prawnych.

W piśmie przywołano konkretne przykłady sporów. W jednej ze spraw dopiero Prezes Sądu Okręgowego w Warszawie nakazał komornikowi udostępnienie akt RPO i ostrzegł, że odmowa może skutkować postępowaniem dyscyplinarnym.

Krajowa Rada Komornicza zaostrzyła konflikt

Sytuację dodatkowo zaogniła opinia Krajowej Rady Komorniczej z listopada 2025 roku. Samorząd komorniczy uznał w niej, że odmowa przekazania akt Rzecznikowi Praw Obywatelskich jest prawidłowym wykonaniem obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej. Według KRK komornik nie może ponosić odpowiedzialności za „luki legislacyjne”, ponieważ przepisy nie określają wprost trybu przekazywania akt RPO.

Od czasu wydania tej opinii liczba odmów wobec RPO wyraźnie wzrosła. Rzecznik ostrzega, że obecna sytuacja utrudnia realizację jego konstytucyjnej roli i osłabia system ochrony praw obywatelskich w Polsce.

RPO chce zmiany prawa

W związku z narastającym problemem Stanisław Trociuk zwrócił się do ministra sprawiedliwości o podjęcie inicjatywy ustawodawczej. Chodzi o zmianę przepisów ustawy o komornikach sądowych tak, aby tajemnica zawodowa nie obowiązywała wobec Rzecznika Praw Obywatelskich w zakresie kontroli postępowań egzekucyjnych.

Zdaniem RPO obecny stan prawny prowadzi do absurdalnej sytuacji. Z jednej strony samorząd komorniczy uznaje odmowę przekazywania akt za działanie zgodne z prawem, z drugiej część prezesów sądów traktuje takie zachowanie jako możliwe przewinienie dyscyplinarne.